Frá klínísku mati til markvissrar meðferðar

Hvernig greiningarrammi getur hjálpað meðferðaraðilanum að sjá skýrar, taka markvissari ákvarðanir og fylgjast með því sem raunverulega breytist.

Í meðferðarvinnu er auðvelt að falla í ákveðið mynstur. Við lærum aðferðir, handtök og ákveðnar raðir og með tímanum verða þær kunnuglegar. Það er eðlilegur hluti af því að öðlast færni og öryggi í starfi.

En á ákveðnum tímapunkti þarf að koma önnur spurning inn í vinnuna:

Af hverju er ég að velja að gera þetta núna?

Í BBN leggjum við áherslu á að það sem við gerum í meðferð hafi ákveðna röksemd. Við viljum ekki eingöngu kunna að framkvæma tækni heldur geta skoðað einstaklinginn, myndað okkur hugmynd um hvað við viljum vinna með, valið næsta skref og síðan metið hvort það sem við gerðum hafi haft áhrif á það sem við vorum að skoða.

Greiningarrammi Graham Pennington er eitt þeirra verkfæra sem við notum til að styðja þessa hugsun. Markmiðið er ekki að setja flókin heiti á það sem við sjáum heldur að skapa skiljanlega leið frá athugun til ákvörðunar – og frá ákvörðun yfir í endurmat.

Að hafa eitthvað til að bera saman við

Áður en við byrjum að vinna þurfum við að vita hvað við ætlum að fylgjast með.

Það getur verið samhverfa, líkamsstaða, hreyfing, ákveðið hreyfimynstur eða annað sem gefur okkur upplýsingar um hvernig einstaklingurinn stendur, hreyfir sig eða bregst við á þeim tímapunkti.

Þetta verður ákveðinn upphafspunktur.

Ef við höfum engan slíkan upphafspunkt verður erfitt að segja eftir meðferð hvort eitthvað hafi raunverulega breyst. Við getum vissulega haft tilfinningu fyrir því að tíminn hafi gengið vel eða að eitthvað hafi gerst, en það er annað en að geta farið aftur að því sem við skoðuðum í byrjun og borið saman.

Þess vegna er matið ekki aðeins eitthvað sem við gerum áður en meðferð hefst. Það fylgir okkur í gegnum vinnuna.

Við skoðum. Við vinnum. Við endurmetum.

Þessi einfalda hugsun getur breytt miklu í því hvernig meðferðaraðili nálgast vinnuna.

Líkaminn gefur okkur upplýsingar

Þegar við biðjum einstakling um ákveðna hreyfingu eða skoðum ákveðið mynstur erum við ekki eingöngu að leita að „réttu“ eða „röngu“ svari.

Við erum fyrst og fremst að safna upplýsingum.

Hvað sjáum við? Er munur á hægri og vinstri hlið? Er ákveðin hreyfing auðveldari í aðra áttina? Hvað gerist þegar við endurtökum matið? Og ekki síst: breytist það sem við sáum eftir það sem við gerðum?

Þarna verður matið hluti af samtali okkar við líkamann.

Við gerum eitthvað markvisst og skoðum síðan hvernig líkaminn svarar. Svarið getur styrkt hugmyndina sem við lögðum af stað með, en það getur líka bent okkur í aðra átt.

Þetta er mikilvægt. Við eigum ekki að þurfa að láta líkamann passa inn í hugmyndina okkar. Hugmyndin okkar þarf að geta breyst eftir því sem við sjáum.

Frá uppskrift yfir í ákvörðun

Þegar við erum að læra nýja meðferðaraðferð er eðlilegt að styðjast við ákveðna röð. Hún gefur okkur ramma meðan við erum að ná tökum á tækninni og hjálpar okkur að læra grunninn.

En eftir því sem reynslan eykst viljum við að hugsunin færist smám saman frá:

„Hvað kemur næst í röðinni?“

yfir í:

„Hvað segir matið mér að sé skynsamlegt að gera næst?“

Þetta er mikilvæg breyting.

Meðferðin verður þá síður fyrirfram ákveðin og meira mótuð af þeim einstaklingi sem er fyrir framan okkur hverju sinni.

Tæknin hættir ekki að skipta máli. Þvert á móti. Við þurfum að kunna hana vel. En tæknin verður verkfæri sem við veljum þegar ástæða er til, frekar en uppskrift sem við fylgjum óháð því sem við sjáum.

Endurmatið er ekki síður mikilvægt

Þegar við höfum gert eitthvað þurfum við að fara aftur og skoða.

Hvað breyttist?

Var breytingin sú sem við bjuggumst við?

Breyttist eitthvað annað?

Eða gerðist einfaldlega ekkert sem við getum greint?

Síðasti möguleikinn er ekki síður mikilvægur en hinir.

Ef matið breytist ekki þurfum við ekki að sannfæra okkur um að meðferðin hafi samt gert það sem við ætluðum henni að gera. Við getum tekið upplýsingunum eins og þær koma og velt fyrir okkur hvað þær segja okkur.

Kannski þurfum við að skoða eitthvað annað. Kannski var fyrsta hugmyndin okkar ekki rétt. Kannski þarf meiri tíma áður en við getum metið breytingu. Eða kannski er skynsamlegast að gera ekki meira í bili.

Endurmat gefur okkur tækifæri til að láta það sem raunverulega gerist hafa áhrif á næstu ákvörðun.

Þarna verður greiningin lifandi hluti af meðferðinni en ekki bara próf sem framkvæmt er í upphafi.

Greining er ekki leit að einu réttu svari

Það er mikilvægt að greiningarrammi verði ekki sjálfur að nýrri uppskrift.

Markmiðið er ekki að hvert próf leiði alltaf að einni fyrirfram ákveðinni niðurstöðu eða að tveir meðferðaraðilar verði alltaf að sjá nákvæmlega það sama.

Mannslíkaminn er flóknari en svo.

Tvær manneskjur geta sýnt svipað mynstur en ástæður þess og viðbrögð við meðferð verið ólík. Tveir meðferðaraðilar geta jafnframt tekið eftir mismunandi þáttum hjá sama einstaklingi.

Þess vegna þarf alltaf að vera rými fyrir faglega dómgreind, reynslu og gagnrýna hugsun.

Greiningarramminn á að hjálpa okkur að hugsa – ekki hugsa fyrir okkur.

Að geta útskýrt hvers vegna

Einn mikilvægasti ávinningurinn af þessari nálgun er að meðferðaraðilinn verður betur í stakk búinn til að útskýra fyrir sjálfum sér hvers vegna hann velur ákveðið næsta skref.

Ekki bara:

„Ég geri þetta vegna þess að mér var kennt að gera þetta.“

Heldur:

„Ég sá þetta í matinu. Þess vegna valdi ég þessa nálgun. Nú ætla ég að endurmeta og sjá hvort það sem ég sá hafi breyst.“

Þarna er komin röksemd á bak við ákvörðunina.

Það skapar skýrari hugsun og getur jafnframt gert samskiptin við skjólstæðinginn einfaldari. Meðferðaraðilinn getur útskýrt hvað hann er að skoða, hvers vegna hann velur ákveðna leið og hverju hann ætlar að fylgjast með.

Að mega skipta um skoðun

Eitt af því mikilvægasta við greiningu og endurmat er að við þurfum ekki alltaf að hafa rétt fyrir okkur í upphafi.

Við skoðum einstaklinginn og myndum okkur hugmynd út frá þeim upplýsingum sem við höfum á þeim tímapunkti. Síðan vinnum við út frá þeirri hugmynd og prófum hana með endurmati.

Ef svörun líkamans styður ekki hugmyndina þurfum við að vera tilbúin að endurskoða hana.

Það er ekki veikleiki og ekki merki um að meðferðaraðilinn viti ekki hvað hann er að gera.

Þvert á móti er það hluti af faglegri og klínískri hugsun.

Góður meðferðaraðili þarf ekki alltaf að vita svarið fyrirfram. Hann þarf að geta fylgst með, spurt spurninga og leyft nýjum upplýsingum að hafa áhrif á það sem hann gerir næst.

Greining sem hluti af náminu

Þetta er líka ástæðan fyrir því að við viljum ekki eingöngu kenna nemendum hvernig ákveðin handtök eru framkvæmd.

Við viljum kenna þeim að skoða það sem gerist í kringum handtökin.

Hvað sáum við áður en við byrjuðum?

Af hverju völdum við þessa leið?

Hvað gerðum við?

Hvað breyttist?

Og hvað segir sú breyting okkur um næsta skref?

Kennarinn getur kennt nemandanum ákveðna aðferð og sýnt honum hvernig hann sjálfur metur það sem hann sér. En með tímanum þarf nemandinn einnig að læra að sjá sjálfur, spyrja eigin spurninga og rökstyðja eigin ákvarðanir.

Þegar nemandi fer að hugsa þannig verður námið meira en söfnun handtaka og aðferða.

Hann er farinn að þróa eigin klíníska hugsun.

Og það er að okkar mati eitt mikilvægasta verkfærið sem meðferðaraðili getur tekið með sér úr námi: að geta skoðað, metið, tekið ákvörðun, fylgst með svöruninni og verið tilbúinn að breyta um stefnu þegar það sem hann sér gefur tilefni til þess.